Hilelerin en çok çalışanlar tarafından yapıldığını açıklayan Türkiye’nin ilk aktif hile denetim firması Fraud Audit Corporation Kurucu Ortaklarından Behiye Kargıner yenisoluk.com ‘un sorularını yanıtladı.

yenisoluk.com ‘un Behiye Kargıner’le yaptığı röportaj şöyle:

Hilelerin en çok çalışanlar tarafından yapıldığı söyleniyor, doğruluğu var mı? İkinci adamların denetlenmesi ile ilgili talepleriniz ne sıklıkla oluyor ve siz araştırma aşamasında nelere dikkat ediyorsunuz?

Fraud Audit Corporation kurucu ortaklarından  Behiye Kargıner’e göre ikinci adamlar (CEO) tarafından yapılan hileler oran ve sayı olarak az; miktar olarak büyük tutarlarda kayıplara neden olmaktadır. İkinci adamların (CEO)  yaptığı hilelere iç ya da dış denetim engel olamaz bu yüzden çat kapı yapılan denetimlerle hile ortaya çıkarılabilir. İç kontrol sistemi işlemediği takdirde zayıflıklar ortaya çıkar ve bu zayıflıkları en iyi CEO’ lar bilir. Bu tür hilelerin denetlenmesi ile ilgili olarak yönetim kurulu ani denetim sistemini, şirket içi ihbar hatları oluşturmalı ve iç kontrol sisteminin sürekli işlenmesi sağlamalıdır. Ancak çalışan hileleri, yönetici hilelerinden daha çok yapılmasına rağmen yaşanan mali kayıplar yönetici hileleri kadar yıkıcı olmaz.

Bir işletmede en çok yapılan çalışan hilesi nedir ve bu hile yapanların profilleri nasıldır. Diğer hile türlerinin tespitinden farklı olarak çalışan hilelerinin tespitinde hangi yöntemi kullanıyorsunuz?

Eğitim seviyesi arttıkça hileler sayı olarak azalırken tutar olarak artmaktadır. Çalışan hilelerinden korunmak için çalışanların eğitimleri haricinde çalışanları motive, teşvik edilmesi, hilenin oluşmasına neden olan hile üçgeninin engellenmesi ve ani denetim ihbar hattının oluşturulması şarttır. Bu tür işletme içi gelişim, denetim ve eğitimlere rağmen bir çalışan hile yapmayı kafaya koyduysa bunu engellemek imkânsız hale gelmektedir.

Çalışan hilelerinin tespitinde yeterli kanıt elde ettiğinizi hangi noktada anlıyorsunuz ve yeterli kanıtları elde etmek için hangi yöntemleri kullanıyorsunuz. Genellikle karar vermek için yeterli gördüğünüz kanıtlar nelerdir?

Çalışanların birbiriyle ilgili istihbarat bilgilerini paylaşmaları ile adli muhasebecinin verileri oluşuyor ve bu verilerin doğruluğu daha sonra araştırılmaktadır. İşe başlamadan önce firma çalışanları ile ilgili detaylı araştırma yapılmalı. Yapılan araştırmada çalışanlar hangi yetkide, hangi sıfatla yetkili, sosyal hayatları, kötü alışkanlıklar varsa bunlar araştırılır araştırmaları kırmızı bayrak dediğimiz yöntemle yapılır. Adli muhasebeci için karar verebilmek için yeterli görülen kanıt çalışanların zaaflarıdır. Çalışanın iyi niyeti suiistimal edilmiş olabilir bu noktada çalışanın gerçekten iyi niyetli olup olmadığı araştırılır. Belge varsa banka dekontu, çek, senet gibi belgeler araştırılarak doğruya ulaşılır.

Genellikle hilelerin ilk üç yılda yapılmasının ve hileye maruz kalan işletmelerin üç yılda iflas ettiği söylenmekte sizin bu konudaki görüşlerinizi nedenleriyle birlikte açıklayabilir misiniz?

Hileler genelde ilk 18 ayda yapılmaktadır. 18. aydan sonra her şey ortaya çıkar, düzen bozulur ve kasa açık verir. Bu süre hilekârın seçtiği yola göre değişmektedir. Örneğin; çekte hile yapılıyorsa 18-24 ay, bordroda 36 aydır.

Bir gazete yazısında ‘ İşletme hileye fırsat vermemek için hileye başvuran kişilerin üzerinde etkiler yaratarak hileye başvurmalarının önü kesilmeli.’ diye belirtmişsiniz. Peki, size göre hileye başvurmanın önü nasıl kesilebilir?

Bir işletmede şef olduğunuzu, 3 yıl çalıştığını ve terfii beklediğini düşünün yeni işe giren birisinin sizden önce terfi alması durumu “Yeni geldi benden daha az çalıştı o terfi aldı ben alamadım” düşüncesine kapılarak haklı gösterme unsurunu ortaya çıkarmış olur ve sonuç olarak çalışanın görev değişiklikleri iyi yönetilemez ise, çalışanın motivasyonsuz çalışmasına, kendisine sağlanan iş güvencesinin azalmasına ve işletmeye duyduğu güvensizliğin artması nedeniyle hileye başvurabileceği söylenebilir.

Başka bir çalışanın iş yerinde sorumsuz davrandığını işe geç geldiğini bildiğiniz halde ve bu çalışanın sizden daha lüks yaşıyor olması “Ben çalışıyorum o yiyor” düşüncesine ve dolayısıyla haklı gösterme unsurunun ortaya çıkmasına ve çalışanın hileye başvurmasına neden olur.  Bu konuda ne yapmak gerekir dersek kurumsal yönetim uygulamalarının uygulanması ve denetlenmesi (hesap verilebilirlik, şeffaflık, sosyal sorumluluk) gerekir. Aynı zamanda çalışanların terfisi konusunda dengeyi iyi kurmak, çalışanları motive etmek ve çalışanlara işletme etiği eğitimini vermek gerekiyor.

Hile denetiminde, Adli Muhasebecinin sezgi gücünün önemi ne derecededir, sadece sezgi gücü ile araştırdığınız vakalar oldu mu, sonuç sezgilerinizle uyumlu çıktı mı?

Hile denetçisinin bünyesinde bulundurması gereken özelliklerden biri olan sezgi gücü yoksa bu işi yapamazsınız. Sezgi gücünü sorgulama yöntemlerini kullanarak çalışanlar üzerinde kullanabilir bununla ilgili örnek vakalarda da sezgi gücü sonuçla uyumlu çıkmıştır. Hile denetiminde elde edilen bulguları belgelemek zorundayız. Sadece sezgi gücüne göre karar verilemez

Uzman tanıklık aşamasında başlangıç ve bitiş noktalarınız nelerdir, bu süreçte dikkat ettikleriniz nelerdir ve çalışmanın her aşamasını hizmetini gerçekleştirdiğiniz şirketin üst yöneticileriyle paylaşıyor musunuz, neden?

Mahkemeler uzman tanıklık hizmetini çok sık talep etmemektedirler.  Özellikle bizim yazmış olduğumuz raporlarda bunu ister öngörü ya da sezgide bize başvuruyor nihai karar yetkili merciinin. Bilimsel verileri ortaya koymak amacıyla yapılan bir çalışma denebilir. Ön ara nihai rapor olarak 3 aşamada oluyor 20 – 25 ön rapor 30 – 35 ara kesin rapor verilerin yoğunluğuna ve karışıklığına göre değişir.

Fraud Audit Corporation kurucu ortaklarından Behiye Kargıner’in röportajı ve araştırmalarımız sonucunda çalışan hilelerinin önlenmesine yönelik işletmelerin dikkate alması ve uygulaması gereken düzenlemeler şöyle olmalıdır:

Hile üçgeninin oluşmasına engel olunmalı,

–          Olumlu bir çalışma ortamı oluşturulmalı,

–          İşletmede etik kuralları eğitimi verilmeli,

–          Çalışanlara yönelik destek programları yapılmalı,

–          İhbar hattı oluşturulmalı,

–          Cezalandırma korkusu oluşturulmalı,

–          Hile bilinci oluşturulmalı,

–          Görev değişikliği iyi yönetilmeli,

–          Şirket içinde rotasyona yer verilmeli,

–          Çalışanların kıdem ve terfilerinde adil davranılmalı,

–          İç ve dış kontrol sistemi güçlü bir şekilde işlemeli,

–          Çalışanlar motive ve teşvik edilmeli,

–          Kurumsal yönetim uygulamaları uygulanmalı.

–          Ani denetim sistemi oluşturulmalıdır

Hile denetimi yapabilmek için hangi yetenek ve tecrübelere sahip olmak gerekir ve adli muhasebe mesleğinin gerekliliğinden bahseder misiniz?

Geçmişten günümüze ekonomide, teknolojide aynı zamanda dünya genelinde yaşanan gelişmeler işletme faaliyetlerini çeşitlendirmiş ve daha karmaşık hale getirmiştir. İşletme faaliyetlerinin çeşitlenmesi ve karmaşıklığı yeni ihtiyaçları ortaya çıkarmıştır. Karmaşıklığın ortadan kaldırılması, artan suç ve hilelerin tespit edilmesi için yeni yöntemler geliştirilmeye çalışılmıştır. Muhasebe mesleğinin uygulama alanının artması ABD ve Kanada gibi ülkelerde  “Adli Muhasebe” mesleğini ortaya çıkarmıştır. Adli muhasebeci finansal tablolarını ve ilgili muhasebe kalemlerini olduğu gibi kabul etmeyip rakamların arka yüzünü araştıran, yapılan faaliyetlerin gerçekliğinden şüphe duyan ve gerekli kanıtlara ulaşmaya çalışan, bilirkişi raporu hazırlayan, bireyleri detaylı mülâkata alan ve gerçeği detaylarıyla ortaya çıkaran kişidir. Adli muhasebeci olarak ifade edilen meslek mensupları, bu tür becerilerini kullanarak, herhangi bir konudaki soruşturmanın yürütülmesine ve sonuçlanmasına yardımcı olur. Adli muhasebecilerin kapsamına üç tür faaliyet konusu girmektedir. Davaya intikal etmeden işletmedeki yolsuzlukların ve hilelerin ortaya çıkarılmasında hile denetçiliği yapabileceği gibi, mahkemeye akseden davalarda avukat ya da hâkimlere yardımcı olacak analizleri yaparak dava desteği sunabilir veya uzman şahit olarak görüşünü bildirebilir. “Adli muhasebe uzmanının muhasebe bilgisi yoğun olmalı, hukuk ile soruşturma yönünün güçlü ve meraklı olması gerekmektedir. Yani adli muhasebecinin kısmen mali müşavir kısmen hâkim kısmen çalışan olabilmesi gerekir

Fraud Audit Corporation olarak Adli Muhasebe hizmetleri sunmaktasınız, diğer şirketler için vermiş olduğunuz adli muhasebe hizmetini aynı yöntemlerle yönetim kurulu başkanlığını yaptığınız şirketi de denetliyor musunuz, yoksa sizde başka bir işletmeden bu hizmeti sağlıyor musunuz?

Fraud Audit Corporation Türkiye’ de ilk yapılanmayı oluşturmuş ve kendi içerisinde işleyişi çok fazla olan bir şirket. Denetim işi bir ekip işidir, hile talebi geldiğinde Fraud Audit Corporation çalışanlarından proje ekibi oluşturulmaktadır. Çalışanları projeye dahil edince şeffaflığını korumuş olmaktadır.