CHP İstanbul Milletvekili Erdoğan Toprak Her hafta yayımladığı 'Haftalık Değerlendirme Raporu'nu yayımladı. Türkiye ve Dünya Gündemi olarak yayımladığı raporu Sıcak gündem, Ekonomi, Tarım, İç politika, Dış politika başlıklarıyla kamuoyu ile paylaştı.

CHP İstanbul Milletvekili Erdoğan Toprak'ın 19 Mayıs 2024 tarihli raporu şöyle:

ERDOĞAN TOPRAK HAFTALIK DEĞERLENDİRME RAPORU

19 MAYIS 2024 

SICAK GÜNDEM 

1. Cumhurbaşkanı Erdoğan, sivil anayasadan söz etmek yerine, anayasa ve yasalarda  mevcut yetkilerini kullanıp, demokratikleşme yönünde siyasi irade ortaya koyabilir!  2. Türkiye’de doğurganlık hızının hızla düşmesine karşılık başta Suriyeliler olmak üzere  ülkedeki sığınmacıların Türkiye’de gerçekleşen bebek doğumları, önümüzdeki süreçte  ciddi bir demografik değişim tehdidini işaret ediyor! 

İÇ POLİTİKA 

3. Kamuda Tasarruf ve Verimlilik Paketi iktidarın 22 yıldır kamu kaynaklarını israf ettiğinin  itirafıdır. Emekli sayısı kadar personel alımıyla sağlanacak tasarruf, iktidarın deyişiyle  Almanya’nın kıskandığı Türkiye ekonomisi için çerez parası bile değildir! 
4. İktidarın ‘Dışişleri Teşkilatı Güçlendirme Vakfı’ kanun teklifiyle, denetim dışı, vergiden  muaf bir holdingin ve ‘tüccar diplomatlığın’ yolu açılıyor! 

EKONOMİ 

5. İktidarın yeni kazanç yöntemi vatandaşa ceza kesmek. Dört ayda bütçedeki ceza  gelirleri yüzde 229 arttı. 365 milyar TL’ye ulaşan faiz ödemesi 100 milyarlık tasarruf  paketinin 3,5 katına ulaştı! 
6. Ülke kaynakları yüksek faizle yurt dışındaki sıcak para bankerlerine transfer ediliyor.  Ekonomi yönetimi, spekülatif yüksek kazanç peşindeki sıcak para girişinin artmasına,  cari açığın azalmasına seviniyor! 
7. Nisan ayı konut satış istatistikleri, barınma krizinin ulaştığı olağanüstü boyutları açık  şekilde sergiliyor. Ülke genelinde konut satışları geçen yıla kıyasla yüzde 11,8 azaldı,  satılan konut sayısı 75 binde kaldı! 

TARIM 

8. 2024 yılı çay taban fiyat alım bedeli 17 TL olarak açıklandı. Taban fiyatla mağdur  edilerek sefalete sürüklenen çay üreticileri, taban fiyatın kilo başına 25 TL’ye  yükseltilmesini istiyor! 

DIŞ POLİTİKA 

9. ABD ve AB’nin tüm uyarılarına ve silah satışını durdurma tehditlerine rağmen Refah’a  harekât başlatan Başbakan Netanyahu, dünyada ve ülkesinde yalnızlaşıyor. Ateşkes  anlaşmasına ‘evet’ demeye mecbur görünüyor! 
10. Rusya Devlet Başkanlığı görevine beşinci kez yeniden seçilen Vladimir Putin, ilk yurt  dışı ziyaretini Çin’e yaptı. Rusya-Çin arasında ‘stratejik iş birliğinin derinleştirilmesi’  anlaşmasıyla, çok kutuplu yeni bir dönemin altyapısı kuruluyor!
11. Sivil siyasetin alanının genişletilmesi ve sivil anayasanın gündemden  düşürülmemesini isteyen Cumhurbaşkanı Erdoğan, önünde bu konuda bir engel  olmadığı halde sürekli aynı yakınmaları dile getiriyor. Sahip olduğu yetkileri tam tersi  amaçlarla kullanıp samimi olmadığını gösteriyor! 

Türkiye’nin demokratik alanda ilerlemesini ve toplumsal barış atmosferinin ülkeye  egemen olmasını engelleyen unsurların başında hukuk devletindeki tıkanıklıklar ve  iktidarın bundan rahatsızlık duymadığını gösteren siyasi yaklaşımları gelmektedir.  Cumhurbaşkanı Erdoğan, Danıştay’ın kuruluş yıldönümünde yaptığı konuşmada bir kez  daha sivil siyaset alanının genişletilmesi ve sivil anayasa ihtiyacının gündemden  düşürülmemesi çağrılarını yineledi. 

Türkiye’de demokratik süreçlerin önünü tıkayan, siyasi gerilimlerin ortadan kaldırılmasını  önleyen konuların başında; devam eden siyasi davalar, siyasi suikast davaları, siyasetin,  yargı ve emniyet teşkilatının içine kadar uzayan organize suç örgütü davaları geliyor. 

Toplumsal rahatlama ve normalleşmenin yolunu açacak bu sorunlarda karar alması ve  adım atması gereken kişi bizzat Cumhurbaşkanı (CB) Erdoğan’ın kendisi. Danıştay  konuşmasında; ‘Yeni anayasa, sivil siyasetin alanını genişleterek, ekonomiden sosyal  hayata, ülkemizin meselelerinin çözümünü daha da hızlandıracaktır’ diyen CB Erdoğan, isterse mevcut anayasa ve yasalarla bu önerilerini rahatlıkla hayata geçirebilir. 

Anayasa değişikliğiyle dilediği her alanda Cumhurbaşkanı Kararı çıkartma yetkisine sahip  olan CB Erdoğan, aynı zamanda yasama organında da çoğunluk lideri ve dilediği takdirde  kendisinin aday belirleyip, milletvekili yaptığı iktidar çoğunluğuna istediği yasayı bir günde  TBMM’den geçirtebilir. Gerek mevcut yönetimde tek başına iktidar gücünü elinde tutan  gerekse yasama organında çoğunluk partisinin Genel Başkanı olan Cumhurbaşkanı  açısından dilediği Cumhurbaşkanı kararını ya da dilediği yasayı çıkartmak konusunda bir  engel yok. Başta Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay olmak üzere yüksek yargı  mensuplarının yanı sıra adli mahkeme hakim ve savcılarını atayan Hakimler ve Savcılar  Kurulu (HSK) üyelerini atama yetkisine de sahip. Kritik davaların görüldüğü pek çok  mahkeme heyeti ya da savcısı HSK tarafından bir günde değiştirildi. CB Erdoğan, bugüne  kadar yaptığının aksine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi  kararlarını uygulamanın anayasanın emri ve şart olduğu yönünde bir görüş beyan  ettiğinde yargıdaki tüm siyasi davaları, siyasi suikastları, siyasi bağlantılı diğer dosyaların  bir günde çözülmesini, adaletin tecelli etmesini sağlayabilir. 

Cumhurbaşkanı Erdoğ an, sivil anayasadan so z etmek yerine, anayasa ve yasalarda  mevcut yetkilerini kullanıp, demokratikleşme yo nu nde siyasi irade ortaya koyabilir.  Sivil siyasetin, hukuk devletinin, adil yarğı, şeffaf yo netim ve denetimin kanallarını  açarak tu m bu sorunları bir ğu nde ğu ndemden kaldırabilir. Tek yapması gereken samimi siyasi tercihini hukuk ve demokrasiden yana koyup, bu yoldaki engelleri  birlikte kaldırma niyetini sergileyen adımları atmaktır. 

İktidarın en az üç çocuk çağrılarına karşılık uygulanan sosyal ve ekonomik  politikalar ailelerde çözülmeyi, doğum oranının pek çok Avrupa ülkesinin altına  gerilemesini beraberinde getirdi. Yeni doğan nüfustaki sert düşüş 2001’in altına  inerken, Türkiye’deki sığınmacıların doğum hızı demografik tehlikeyi işaret ediyor! 

TÜİK’in 2023 Doğum İstatistikleri raporuna göre geçen yıl doğan bebek sayısı 958 bin  olurken, doğurganlık hızı 1,51 ile bugüne kadarki tarihi dip noktaya indi. 2001 yılında 2,38  olan doğurganlık hızının böylesine sert bir şekilde gerilemesinin arında yatan en temel  etkenlerin başında ekonomik sorunlar, ailelerin sahip oldukları çocukların bakım,  beslenme, eğitim, sağlık vb. temel ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalması geliyor. 

Geçen yıl 1,51’e gerileyen doğurganlık hızı ülke nüfusunun yenilenmesi için gerekli düzey  olan 2,10’un altında kalarak çok ciddi bir demografik riskin yaklaşmakta olduğunu  gösterdi. Avrupa Birliği (AB) üyesi 27 ülkedeki doğurganlık hızını derleyen Eurostat’ın  verilerine göre AB’de en yüksek doğurganlık hızına sahip ülke 1,79 ile Fransa. Bugüne  kadar yüksek doğurganlık ve hızla artan nüfusun Türkiye’nin ekonomik ve sosyal  gelişmişlik düzeyini olumsuz etkilediği, nüfus ve doğum kontrolü önlemlerinin  uygulanması gerekliliği gündemdeyken, şimdi AB ülkelerindeki doğurganlık hızı  Türkiye’den yüksek. Türkiye, AB doğurganlık hızı sıralamasında beşinciliğe geriledi. Her bin  kişilik nüfus başına düşen canlı bebek doğum sayısını ifade eden kaba doğum hızı 2001  yılında binde 20,3 iken, neredeyse yarı yarıya gerileyerek 2023’te binde 11,2’ye düştü.  

2001’de ilk doğum yapan annelerin yaş ortalaması 26 iken 2023 sonunda 29,2’ye yükseldi.  Bu da ağır ekonomik koşullar, işsizlik, ailelerin gelecek kaygısı ve çocuk sahibi olma  endişesinden dolayı gerek evlilik yaşının yükseldiğini gerekse ilk doğumların daha ileri  yaşlarda yapıldığını gösteriyor.  

Eğitimi terk ederek aile bütçesine katkı için çalışmak zorunda kalan çocuk sayısındaki artış  yanında, gıda enflasyonu, çocuk beslenmesinde temel gıda niteliğindeki et, süt, yumurta  vb. fiyatlarındaki olağanüstü yükseliş pek çok aileyi çocuk sahibi olup olmamakta  endişelendiriyor. 2023 Evlilik ve Boşanma İstatistikleri evlilik yaşının yükseldiğini,  evliliklerin ilk beş yılında boşanmaların arttığını gösteriyor.  

Doğurganlık hızı inerken ülkemizdeki milyonlarca sığınmacının doğurduğu bebek sayısı  artıyor. 2011’de başlayan Suriyeli akınından bu yana Türkiye’de doğan Suriyeli bebek sayısı  1 milyonu aştı. Suriyelilere Iraklı ve Afgan bebekler eklendi. 2023’te Türkiye’de doğum  yapan yabancı uyruklu annelerde Suriyeliler 6425 bebekle ilk sırada yer alıyor. Suriyelileri  2629 bebekle Afgan anneler, 2582 bebekle Iraklı anneler izliyor.  

Nu fus artışı ve doğ urğanlık hızının yavaşlaması, yabancı uyruklu doğ umların artması  demoğrafik risklerde bu yu meyi ğu ndeme ğetiriyor. Sığ ınmacı sorununu insani  boyutuyla ço zmeyi ve buna paralel olarak nu fus ve ku ltu rel enteğrasyonu içeren bir  ğo ç ve sığ ınmacı politikası belirlenerek uyğulamaya konulmalıdır. Aksi takdirde,  o nu mu zdeki 10 yılda demografik tehdidin daha da büyümesi olasılığ ı artacaktır!

Kamuya personel alımlarının üç yıl süreyle emekli olan personel sayısıyla  sınırlandırılması, temmuzda 2024 KPSS’ye girecek yaklaşık 3,5 milyon gencin iş ve  gelecek umutlarını yok etmektir. Yılda ortalama 85-90 bin memur emekli olurken, bu  kararla gelecek üç yılda genç işsizlere milyonlar eklenecektir! 

Şayet bir yerde israf varsa tasarrufa ihtiyaç duyulması kaçınılmazdır. Burada önemli kriter  tasarrufun hangi konuda ve kimler üzerinden yapılacağıdır. İlan edilen pakette israfın  faturasının ağırlıkla kamu emekçilerine çıkartılması, iktidarın bugüne kadarki adaletsiz  yaklaşımını şimdi de tasarruf adı altında sürdüreceğinin işaretidir. Kamu çalışanlarının  servislerinin kaldırılarak ücretli ulaşıma mecbur edilmesi, yemek bedeli ve yemek kartı  ödemesinin sonlandırılması, lojman kiralarının güncellenerek artırılması, yeni lojman  yapılmaması ve mevcutların satılması, enflasyonla ezilen çalışanların mevcut  kazanımlarının ve sosyal devlet katkılarının ellerinden alınmasıdır. Bina, taşıt, mal ve  hizmet alımları, kiralamalar üç yıl kısıtlanırken, Kamu-Özel İş Birliği (KÖİ) ve şehir  hastaneleri müteahhitlerinin bütçeyi kurutan döviz garantili ödemelerine dokunulmuyor.  2024 bütçesindeki 2,2 trilyon lira vergiden vazgeçilmesi, üç yılda vazgeçilecek vergi  tutarının 8,5 trilyon TL’ye yükselmesi hedefinden de vazgeçilmiyor. Sadece bu iki kalemde  tasarruf kapsamı dışında tutulan trilyonlar, bu paketin göstermelik olduğunu gösteriyor! 

Paketteki en yakıcı önlemlerden birisi, üç yıl süreyle kamuya yeni personel alımlarının, emekli olan personel sayısıyla sınırlandırılmasıdır. SGK verilerine göre kamudan emekli  olan yıllık personel sayısı ortalama 85-90 bin arasında değişmektedir. En son 2023’te  emekli olan 86 bin kamu görevlisinin 21 bini öğretmen kalan 65 bini diğer kadrolarda  görevli memurlardan oluşmaktadır. Bu tablo 2025-2027 arası kamuda işe alınacak yeni  personel sayısının yılda 80-90 bin olacağını göstermektedir. 

Başvuru süresi 15 Mayıs’ta dolan 2024 Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) temmuz,  ağustosta yapılacak. Sınav harcı yatırıp kamuda işe girmeyi umut eden gençlerin sayısı 1  milyonu öğretmen adayı olmak üzere yaklaşık 3,5 milyon. Seçim öncesi 68 bin öğretmen  atamayı vaat edip, seçim sonrası sayıyı 20 bine düşüren iktidar, şimdi de tasarruf paketiyle KPSS’ye girecek 3,5 milyon genci, ailelerini cezalandırıyor. KPSS için gençlerden 1,5 milyar 

TL sınav harcı toplayan iktidar, şimdi bu gençlere ‘Hevesinizi 3 yıl sonraya saklayın’ diyor. 

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ‘devlet herkese iş bulmaya mecbur değil’ derken, SGK verileriyle son bir yılda seçim uğruna 370 bin yeni memur aldıklarını söylemiyor. İktidar şimdi çıkmış çalışandan tasarruf yapacağını, üç yılda öğretmen, doktor, hemşire, müfettiş, mühendis  vb. azami 270 bin kişi alacağını, herkesin başının çaresine bakmasını söylüyor.  

Kamuda Tasarruf ve Verimlilik Paketi iktidarın 22 yıldır kamu kaynaklarını israf  ettiğ inin itirafıdır. Ö nlemlerin u ç yıl su recek olması, bu paketin 2028’deki  Cumhurbaşkanı ve Milletvekili seçimi hedefiyle hazırlandığ ını, seçim su recine  ğirildiğ inde üç yılda tasarruf edilen kaynakların seçim ekonomisine  akıtılacağını göstermektedir!

İktidarın ‘Dışişleri Teşkilatı Güçlendirme Vakfı’ kanun teklifiyle, ülkenin saygın ve  uluslararası temsile dönük kariyer kurumu Dışişleri Bakanlığına ‘paralel’ bir yapı  kurulmaktadır. Arsa, arazi, inşaat, araç alım satımı vb. işler yapacak bu vakıfla denetim  dışı, vergiden muaf bir holdingin ve ‘tüccar diplomatlığın’ yolu açılıyor! 

İktidarın dünyada emsali ve örneği olmayan kanun teklifiyle görünürdeki amacı ‘Daha  donanımlı uzman diplomat yetiştirmek’ olarak sunulan Dışişleri Teşkilatı Güçlendirme  Vakfı (DTGV), gerçekte her türlü ticari faaliyetle holdingleşmeyi hedefleyen, tüccar  diplomatlar yetiştiren paralel bir Dışişleri Bakanlığı’nı hedeflemektedir. Dışişleri Meslek  Memurluğuyla başlayıp büyükelçiliğe uzayan kariyer sürecinde ‘donanımlı diplomat’  ihtiyacı söz konusu ise Dışişleri Bakanlığı bünyesindeki Diplomasi Akademisi takviye edilip  güçlendirilerek bu ihtiyaç giderilebilir. 

TBMM Dışişleri Komisyonu yerine alelacele Plan ve Bütçe Komisyonu’ndan geçirilen DTGV  kanun teklifinin gerisindeki gerçek amacın ne olduğunu ele alındığı komisyon açık şekilde  gösteriyor. Gerçekte bir ticarethane kurulmasının hedeflendiğini açığa çıkartan bu  yaklaşım, vakfın Sayıştay denetimi de dahil her türlü mali denetimden ve ticari işlerinin  tüm vergilerle harçlardan muaf tutulmasıyla teyit edilmektedir. 

Tasarruf tedbirlerinin hemen ardından böyle bir vakıf kanununun TBMM’ye getirilmesi ve  hazineden 10 milyon TL aktarılmasının öngörülmesi, tasarruf paketinin ilk günden  delinmesidir. Komisyondaki müzakerelerde arsa, arazi, taşıt aracı alım satımı ve  kiralanması, inşaat, gayrimenkul ticareti, hisse senedi, hazine tahvili ve bonosu alım 

satımı, borsa faaliyetleri, ipotek tesisi, üniversite ve özel okullar kurmanın ‘donanımlı  diplomat yetiştirmek’ ile ne alakasının olduğunu teklifi getiren iktidar vekilleri de izah  edemiyor.  

İktidar sözcüleri Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı, Türk Polis Teşkilatını  Güçlendirme Vakfı gibi örneklerle DTGV’yi savunmaya çalışsalar da gayrimenkul alım  satımı ve kiralama, inşaat müteahhitliği, farklı alanlarda ticari şirketler kurma, vakıf  parasıyla borsada oynama, özel üniversite ve kolejler açmanın donanımlı diplomat  yetiştirmekle ilgisinin ne olduğu sorusu yanıtsız kalıyor. Komisyondaki değişiklikle  DTGV’ye her türlü vize işlemlerini yürütme yetkisi verildi. Yılda 5 milyar TL’ye varan vize  işlemleri pazarında faaliyet gösteren özel şirkeler artık DTGV ile haksız rekabetle karşı  karşıya olacak. DTGV’nin Vakıflar Genel Müdürlüğü’ne tabi olacağı ve bu kuruluş  tarafından denetleneceği ileri sürülmesine karşılık, bu iktidar döneminde kurulan  TÜRGEV, TÜGVA vb. vakıfların hangisi denetleniyor?  

Faaliyetlerinin odağ ı ticaret ve ka r olan bir vakfın donanımlı diplomat yetiştirme  amacı boşlukta kalırken, tu ccar diplomat do neminin başlayacağ ı anlaşılıyor. Bu  durum asırlara dayanan ğeçmişe sahip Dışişleri Bakanlığ ı’nın ve kariyer mesleğ i olan  diplomatlığ ın sayğınlığ ına ğo lğe du şu recek, iktidarın ağır hasara uğrattığı  Türkiye’nin dış politikasına daha fazla zarar verecektir.

Nisan 2024 Bütçe Gerçekleşmeleri bütçe açığının dört ayda 700 milyar TL’ye  yaklaştığını gösterdi. İktidarın yeni kazanç yöntemi vatandaşa ceza kesmek. Bütçedeki  ceza gelirleri dört ayda yüzde 229 arttı. Dört ayda 365 milyar TL’ye ulaşan faiz ödemesi  100 milyarlık tasarruf paketinin 3,5 katına ulaştı! 

Nisan 2024 Bütçe Gerçekleşmeleri açıklanan ‘Kamuda Tasarruf ve Verimlilik Paketi’nde  öngörülen tasarruftan daha fazla faizin bir ayda ödendiğini gösterdi. Üç yıla yayılan tasarruf paketinde muhtemelen ‘ya tutturamazsak, iki ayda delinirse’ endişesiyle,  beklenen tasarruf tutarı ifade edilmedi. Tasarruf kalemleri ve tasarruf oranlarına  bakıldığında yılsonuna kadar harcamalarda 100 milyar TL dolayında bütçe kesintisinin  amaçlandığı anlaşılıyor. Nisan ayı ve ocak-nisan dönemi bütçe gerçekleşmelerine göre; nisanda 177,8 milyar TL, dört ayda toplam 691,3 milyar TL bütçe açığı verildi. Bakan  Şimşek’in Merkez Bankası’nın sıkı para önlemlerini mali tedbirler, bütçe disiplini, kamuda  tasarruf uygulamalarıyla destekleme vaadi tutarsızlık ve çelişkiler içeriyor. TBMM’de 11  trilyon 98 milyar TL olarak bağlanan ve 1,2 trilyon faiz ödemesi, yılsonunda 2,7 trilyon açık  vermesi öngörülen 2024 bütçesinden 100 milyar TL tasarruf çerez parası bile değil.  

Nisanda hedeflenen tasarrufun yaklaşık iki katı bütçe açığı bir ayda verilirken, ilk dört  aydaki bütçe açığı öngörülen tasarrufun yaklaşık 7 katı. Sadece nisanda geçen yılın aynı  ayına göre yüzde 230,5 artışla 114 milyar TL faiz ödemesi yapılmış. Ocak-Nisan dönemi  faiz ödemesi tutarı yüzde 168 artarak 365 milyar TL’ye ulaşmış. Hazine dört ayda geçen  yıla göre 2,5 kat daha fazla faiz öderken, nisan itibarıyla faiz ödemelerinin bütçe giderleri  içindeki payı yüzde 8,6’dan yüzde 14,7’ye, faiz ödemelerinin vergi gelirlerine oranı yüzde  14,8’den yüzde 23,4’e yükseldi. Nisanda her 100 TL verginin yaklaşık 25 lirası faize gitti. 

Geçen yılın ilk dört ayında 382 milyar 496 milyon TL olan bütçe açığı bu yılın aynı  döneminde neredeyse ikiye katlanarak 691 milyar 312 milyon TL’ye ulaştı. Açıklanan  tasarruf önlemlerindeki önemli başlıklarından biri personel alımının kısıtlanması. Üç yıl  boyunca sadece emekli olan memur sayısı kadar yeni personel alınacak. Gerçekte  uygulanması mümkün olmayan, bu önlemin delineceği apaçık ortada. Bütçe gerçekleşme rakamları içindeki en yüksek gider kalemlerinden biri, ilk dört ayda geçen yılın aynı  dönemine göre yüzde 141 artışla 874 milyar TL’ye ulaşan personel giderleri. Bütçenin  vergi dışında en büyük gelir kalemi olan kamu alacaklarına uygulanan gecikme ve ceza  faizleri, harçlar, trafik vb. cezalarda 2024 yılında uygulanacak Yeniden Değerleme Oranı  (YDO) yılbaşında yüzde 58 olarak belirlendi. Yüzde 36’lık enflasyon hedefine rağmen  YDO’nun yüzde 58’e yükseltilmesinin amacı bütçe gerçekleşmeleriyle açığa çıkıyor.  

İ lk do rt ayda, ceza ve ğecikme faizinden, harç, pay ve cezalardan sağ lanan bu tçe ğeliri yu zde 229 artışla 233,2 milyar TL. KDV artışı, otoyol, ko pru vb. zamlarını devreye  sokan iktidar, faiz cezaları, trafik cezaları vb. yollarla vatandaşın cebinden çektiğ i  paraları ğeçen yılın iki katına, enflasyonun 3,5 katına çıkartmış. Buna rağ men bu tçe  dikiş tutmuyor. Yılın ikinci yarısında yeni ek bütçe kaçınılmaz görünüyor!

Carı açığın düşmesine sevinen iktidar, yerli yatırım sermayesinin yurt dışına  çıkmasına göz yumuyor. Doğrudan yabancı yatırımların eksiye düşmesine karşılık yüksek faize koşan sıcak para girişi artıyor. Net Hata ve Noksan kaleminde 16 milyar  dolarlık kaynağı belirsiz döviz çıkışı, kaçak altın ticareti ve servet transferini gösteriyor! 

Mart ayı ödemeler dengesi ve ocak-mart dönemi üç aylık verilere göre geçen yıl mart  ayında 5 milyar 248 milyon dolar olan cari açık, bu yıl aynı ayda 4 milyar 544 milyon dolara  gerileyerek yüzde 13,4 azaldı. Mart ayında ihracat yüzde 4,8, ithalat yüzde 7,7 azalınca dış  ticaret açığı da yüzde 28 düşüş gösterdi. İlk üç aylık dönemde geçen yıl 24 milyar 584  milyon dolar olan cari açık, bu yılın aynı döneminde yüzde 55,8 küçülerek 10 milyar 855  milyon dolara indi. Geçen yılın ilk çeyreğinde 29,5 milyar dolar olan dış ticaret açığının bu  yıl yüzde 51,1 düşüşle 14,4 milyar dolara gerilemesi en büyük katkıyı sağladı. Böylece  geçen yılın mart sonu itibarıyla 52,6 milyar dolar olan yıllık cari açık 2024 mart sonunda  yıllık 31,2 milyar dolara indi. Orta Vadeli Program’da (OVP) cari işlemler açığının bu yıl  sonunda 34,7 milyar dolar olması öngörülüyor. Yıllık cari açık tutarı mart sonu itibarıyla  OVP’deki yıllık hedefin altına indi. Ekonomi yönetimi bu tablonun uygulanan politikaların  başarısı olduğunu savunuyor. Büyük ölçüde dış ticaret açığındaki gerilemeyle sağlanan bu  iyileşmede ihracatın yavaşlaması, ithalatın sert şekilde düşmesi en önemli etken.  Hammadde ve yatırım malı ithalatındaki düşüş gerek iç pazara gerekse ihracata dönük  üretim ve yatırımın durması demek. 

Açıklanan verilerde en dikkat çekici olan, kaynağı belirsiz döviz giriş-çıkışlarını gösteren  Net Hata ve Noksan kalemindeki (NHN) gelişme. Geçen yıl mayıs seçimleri öncesi  martta hızlanan NHN’deki kaynağı belirsiz döviz çıkışı eksi 1,1 milyar dolardı. Bu yıl martta  NHN eksi 16,1 milyar dolar. Böyle yüklü tutardaki döviz çıkışı sorgulanmalı. Akla gelen iki  olasılıktan biri geçen yılın ağustosta altın ithalatına kota ve yasak getirilmesi nedeniyle  hızlanan kaçak altın ticareti. NHN’deki 16 milyar doları aşan kaynağı belirsiz döviz çıkışının  önemli kısmı yurt dışı kaçak altın ticaretinden kaynaklı olabilir. İkinci olasılıkta düzenlenen  operasyonlarla açığa çıkan suç şebekeleri, kara para organizasyonları vb. yapıların yanı sıra  vergisiz, yasa dışı kazançların yurt dışına transfer edildiği öngörülebilir. 

Cari açıktaki azalmaya karşılık asıl riskli boyut, doğrudan yabancı yatırım sermayesi girişi dururken, yerli yatırım sermayesi çıkışının hızlanması. Martta gelen doğrudan yatırım sermayesi 602 milyon dolar, giden yerli sermaye 628 milyon dolar. Giden yerli yatırım  sermayesi tutarı üç ayda 1 milyar 488 milyon dolara yükseldi. İlk çeyrekte yerli  yatırımcının gittiği ilk üç ülke 384 milyon dolarla Hollanda, 312 milyon dolarla ABD, 155  milyon dolarla İngiltere. Yurt dışındaki yerli yatırımların yüzde 60’ı gayrimenkul alımı. 

Yabancı yatırım sermayesi kaçarken, speku latif, yu ksek kazanç peşindeki sıcak para  ğirişi artıyor. Yabancı sıcak paranın borsa payı bir ayda yu zde 40’ı aştı. Yu ksek faizli  Devlet İ ç Borçlanma Senetleri (Dİ BS) ve Hazine tahvillerine son bir haftada yatırılan tutar yaklaşık 3 milyar dolar, yılbaşından bu yana 6,7 milyar dolar oldu. Ülke  kaynakları sıcak para bankerlerine transfer ediliyor!

İnşaat maliyetleri, yüksek enflasyon ve yüksek faizin yarattığı ekonomik ortamda  barınma ve konut krizini olağanüstü boyuta ulaştı. 1 milyon TL konut kredisinin aylık  taksiti 34 bin TL’ye yükseldi. Nisan verileri konut satışlarının yüzde 11,8 azaldığını, son üç yılın en alt noktasına indiğini gösterdi! 

Merkez Bankası’nın yüzde 50’ye yükselttiği politika faizi konut kredisi faizlerini yukarı çekti  ve konut kredisine olan talep azaldı. Türkiye Bankalar Birliği’nin (TBB) verilerine göre, 10  yıl (120 ay vadeli) 1 milyon TL konut kredisinin aylık faizi yüzde 3,10 ile yüzde 3,5 arasında  değişirken, aylık geri ödeme taksitleri 31 bin TL-34 bin TL arasında. Vade bitiminde 1  milyon TL’nin geri ödeme tutarı 3,5 milyon liraya ulaşıyor. Asgari ücretin aylık 17 bin 2 TL,  en düşük memur maaşının 32 bin TL, en düşük emekli aylığının 10 bin TL olduğu göz  önünde tutulduğunda çalışan, işçi, memur, asgari ücretli ya da kirada oturan emekliler  için konut sahibi olmak imkansızlaştı. 

Nisan ayında Türkiye genelinde ipotekli (banka kredili) konut satışları geçen yılın aynı  ayına göre yüzde 67,5 düştü. Türkiye’nin tamamında banka kredisiyle ipotekli satılan  konut sayısı sadece 7 bin 71 adet oldu. Bu yılın ocak-nisan dönemindeki ipotekli konut  satışları Türkiye’nin tamamında toplam 34 bin 693 adette kaldı. 

İlk ve ikinci el konut satışlarında da sert düşüşler gözlenirken son dönemde konut  piyasasını ayakta tutan yabancı alıcıların taleplerinde de büyük gerileme yaşanıyor. Gerek  gayrimenkul karşılığı Türk vatandaşlığı kazanmak için gerekse yatırım amaçlı konut alan  yabancı ülke vatandaşlarının sayısı azaldı. Özellikle Rusya-Ukrayna savaşının başlamasıyla Rusya ve Ukrayna vatandaşlarının yoğun bir şekilde Türkiye’ye gelişi, yabancılara konut  satışını patlatmıştı. Yabancılara konut satışında yıllardır ilk sırada olan Irak ve İranlıların  yerini Ruslar aldı.  

Yabancılara yapılan satışlar aylık 7 bin-13 bine kadar çıkarken, şimdi bu sayı düşük  seviyelere indi. Özellikle ABD yaptırımları endişesiyle Rusya vatandaşlarının oturum ve  ikamet izinlerinin uzatılmaması, bu kişileri Türkiye’de satın aldıkları konutları satarak  Dubai gibi körfez ülkelerine ya da Avrupa ülkelerine gitmeye yönlendirdi. Nisanda  yabancılara yapılan konut satışı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 50,3 azaldı. 

İnşaat girdi maliyet artışı üç haneli rakamlara ulaşırken, nisan ayı konut fiyat endeksi yüzde 58 oldu. Konut fiyat endeksinin yüzde 68’i aşan enflasyonun altında kalması, konut  talebindeki sert gerilemeden kaynaklanıyor. İkinci el konut satıcılarının fahiş fiyat  taleplerinin gerilemeye başladığını işaret ediyor.  

Tu rkiye’de 2023 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırmasına ğo re; 2014'te yu zde 61,1  olan ev sahipliğ i oranı 2023'te yu zde 56,2'ye ğeriledi. Aynı do nemde kiracıların oranı  yu zde 20,9'dan yu zde 27,8'e yu kseldi. Bu veriler uygulanan ekonomi, para, faiz,  kredi ve ücret politikalarının çok ğeniş kesimler için konut sahibi olmayı  olanaksız hale getirdiğini ve kiracıların arttığ ını ğo steriyor. Ülke genelinde  barınma sorunu yaygınlaşıyor!

2024 yılı yaş çay taban fiyatı 17 TL olarak açıklandı. Ulusal Çay Konseyi’nde iktidar  ve özel sektör temsilcilerinin iş birliğiyle belirlenen bu fiyat; çay üreticilerinin sefalete  ve tüccara mahkum edildiğini, 25 TL talep eden çay üreticisinin emek ve alın terinin yok  sayıldığını, gösteriyor! 

Fındıkla birlikte Karadeniz bölgesinin yegâne geçim kaynaklarından çayda 2024 yılı taban  fiyat alım bedeli kilo başına 17 TL olarak açıklandı. Kiloda 2 TL destekleme tutarıyla 19 TL  olacağı duyurulan taban fiyata karşılık çay üreticisinin enflasyon ve girdi maliyetlerinin  gerçekçi şekilde yansıtılarak talep ettiği fiyat 25 TL idi. 

Tarım ve Orman Bakanlığı Çiftçi Kayıt Sistemi’ne (ÇKS) göre, Karadeniz bölgesinde kayıtlı  çay üreticisi 204 bin. Aileleriyle birlikte geçimini yaş çay üretiminden sağlayan yaklaşık 1  milyon kişi enflasyonun altında artırılan taban fiyatla mağdur edilerek, sefalete  sürüklenmiştir.  

Geçen yıl seçim kampanyasında Rize meydanında çay fiyatını açıklayıp, oy isteyen  Cumhurbaşkanı, bu sene fiyat açıklamak için Rize’ye gidemedi. Bakanlık gece herkesin  uykuda olduğu saatte sosyal medya paylaşımıyla fiyatı duyurdu. Açıklanan fiyata tepkili üreticiler bir haftadır protesto eylemleri yaparken, taban fiyatın kilo başına 25 TL’ye  yükseltilmesini istiyorlar. 

Çay üretilen il ve ilçelerdeki Ziraat Odası Başkanları yaptıkları ortak açıklamada yaş çayın  kilo maliyeti 18 TL iken açıklanan 17 TL fiyatın üreticiye ‘çay üretme’ anlamına geldiğini  öne sürdüler. Oda Başkanları, Devlet, ÇAYKUR ve özel sektör çay sanayicileriyle, üretici temsilcilerinden oluşan Ulusal Çay Konseyi’nde (UÇK) üretim maliyeti ve 25 TL fiyat  talebinin dikkate alınmadığını açıkladılar. İktidar temsilcisi bürokratlar ile özel sektör çay  fabrikaları sahiplerinin UÇK’da birlikte hareket ederek fiyat belirlediğini ifade eden oda  başkanları ve üretici temsilcileri UÇK’dan istifa ederek çekildiklerini duyurdular. Gelinen  aşamada UÇK’da üreticilerin temsil edilmediği bir yapı ortaya çıktı. Ulusal Süt Konseyi’nde  (USK) enflasyonun çok altında artırılan çiğ süt fiyatıyla, süt sanayicisinin çıkarlarının  korunması, üreticinin mağdur edilerek süt hayvanlarını kesmek zorunda bırakılmasına  benzer şekilde UÇK’da da aynı oyun, iktidar-çay tüccarı ve patronların iş birliğiyle çay  üreticisine karşı oynanıyor. 

Üreticiler yaş çayları AKP il başkanlıkları, Tarım ve Orman İl Müdürlükleri önüne döküp  fiyatı protesto ederken, özel sektör çay fabrikalarının zordaki üreticiye 15-16 TL fiyat  verdiğini, bazı özel sektör fabrikalarının üreticiyi ucuz satışa zorlamak için çay alımını  durdurduğunu dile getiriyor. Çay üreticisinin mağduriyetini önleyip yaş çay piyasasını  regüle etmekle görevli ÇAYKUR, iktidar talimatıyla suskun! 

Seçim otobu su nden iktidara yakın çay patronlarının paket çaylarını halka atarak  reklamını yapan, Rize’de çay u reticisinden oy rekoru isteyen Cumhurbaşkanı Erdoğ an, ğeçimini çayla sağ layan Karadenizli u reticileri ğo rmezden ğelemez. Talep  edilen 25 TL fiyat, ‘tasarruf veya para yok’ diye geçiştirilemez!

İsrail savaş kabinesinde Gazze savaşı, Refah operasyonu ve ateşkes konusunda  çatlaklar baş göstermeye başladı. ABD, Mısır, Katar tarafından hazırlanan ateşkes planı  yakında devreye girebilir. Arap ülkelerinin şimdiden savaş sonrası Gazze’nin yönetimi  konusunda rekabete girişmesi, Türkiye’nin tüm süreçlerde dışlandığını gösteriyor! 

ABD ve AB’nin tüm uyarılarına ve silah satışını durdurma tehditlerine rağmen Refah’a  operasyonda ısrar eden ve harekât başlatan Başbakan Netanyahu, dünyada ve ülkesinde  yalnızlaşıyor. İsraillilerin Netanyahu’yu ateşkes anlaşmasını imzalamaya, rehineleri  kurtarmaya ve görevden istifaya çağıran kitlesel gösterileri yayılıyor. İktidarı kaybederse  yargılanma endişesi taşıyan Netanyahu, direnmeye çalışsa da kabinesindeki ayrışmalar  sonrası ateşkesi imzalama baskısı altında. Aşırı sağcı ve Siyonist ırkçı partilerin desteğiyle  ayakta duran Netanyahu hükümeti üzerinde ABD baskısı da artıyor. BM Genel Kurulu’nda  Filistin Devletinin tanınması için Güvenlik Konseyi’ne çağrıda bulunan ve Filistin’e daha  üstün ayrıcalıklar tanıyan kararın ezici çoğunlukla kabul edilmesi, pek çok Avrupa ülkesinin  de kabul oyu vermesi ABD’yi İsrail’e baskıyı artırmaya yönlendirdi. İsrail’in ABD, Katar ve  Mısır’ın hazırladığı ateşkes planına evet demek zorunda kalacağını işaret eden gelişmeler  artıyor. Daha önce Hamas’ın kabul ettiği ateşkes anlaşmasın reddedip Refah’a harekât  başlatarak dünyanın tepkisini çeken Netanyahu, Mısır ve Katar'ın, CIA Başkanı ile ortaklaşa  hazırladığı ateşkes anlaşmasına ‘evet’ demeye mecbur görünüyor. Ateşkes anlaşmasının  onaylanması Netanyahu açısından yolun sonuna ve iktidardan gidişe zemin yaratacak. 

Ateşkes olasılığının yükselmesi, Arap ülkeleri arasında savaş sonrası Gazze yönetiminin  nasıl şekilleneceği konusunda rekabete neden oldu. Mısır, Güney Afrika’nın Uluslararası  Adalet Divanı’nda (UAD) açtığı soykırım davasına müdahil olmaya karar verdiğini, savaş  sonrası Gazze’de garantörlüğün Birleşmiş Milletler, Mısır, ABD ve Katar tarafından  üstlenileceğini açıkladı.  

Gazze’de garantörlük önerisini sıkça dile getiren Cumhurbaşkanı Erdoğan ve Dışişleri  Bakanı Hakan Fidan’ın girişimlerinin kabul görmediği savaş sonrası süreçte Türkiye’nin  masa dışında tutulacağı anlaşılıyor. 

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) savaş sonrası Gazze yönetiminin başına yıllardır destekleyip  finanse ettiği Muhammed Dahlan’ı önerirken Mısır, Batı Şeria’daki Filistin yönetiminin  istihbarat şefi Mecit Faraj’ın Gazze’yi yönetmesini istiyor. Arap liderler savaş sonrası Gazze  yönetiminde Hamas’ın olmaması, Filistin Devlet Başkanı Mahmut Abbas’ın da görev  almaması için ortak tavır belirliyor. Hamas’a ve liderlerine en güçlü desteği veren, Kuvayı  Milliye diye nitelendirip ‘İsrail’in Anadolu’yu işgaline karşı Hamas’ın öncü savaş verdiğini’ savunan Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın tezleri boşlukta kalacak gibi görünüyor. 

Mısır, Ü rdu n ve Kuveyt’in eş zamanlı olarak Hamas’ın da parçası olduğ u Mu slu man  Kardeşleri bo lğeden tu mu yle silmek u zere operasyon başlatması, ateşkes ve savaş  sonrası Gazze planlarında Hamas’a yer olmayacağ ını, Türkiye’nin de Hamas  politikasını gözden geçirmek zorunda kalacağını işaret ediyor!

Rusya Devlet Başkanlığı görevine beşinci kez yeniden seçilen Vladimir Putin, ilk  yurt dışı ziyaretini Çin’e yaptı. İktidarın Rus liderin ilk ziyareti Ankara’ya yapması beklentisi gerçekleşmedi. Rusya-Çin arasında ‘stratejik iş birliğinin derinleştirilmesi’  anlaşmasıyla, çok kutuplu yeni bir dönemin altyapısı kuruluyor. 

En son 31 Mart seçimleri öncesinde Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından Türkiye’ye  geleceği duyurulan Putin’in ziyareti gerçekleşmedi. Ardından Türkiye ve Rusya’daki  seçimlerden sonra Putin’in ilk yurt dışı programında Türkiye’nin olduğu açıklandı. Nisan veya Mayıs’ta Ankara’ya geleceği beklentisi de gerçekleşmedi. Rusya lideri geçen hafta ilk  resmi seyahatinde Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile buluştu. Daha önce Çin Komünist  Partisi Halk Kongre’sinin kabul ettiği anayasa değişikliğiyle iki dönemlik görev süresini  ömür boyu başkanlığa dönüştürerek tekrar seçilen Çin Devlet Başkanı Şi de ilk dış  ziyaretini Rusya’ya yapmıştı.  

Putin, Pekin ziyaretinde Çin ile adil ve çok kutuplu bir dünya düzeninin inşası için iş birliği  konusunda tam mutabakat sağladıklarını siyasi ve askeri alanlarda daha ileri ortaklıklar  gerçekleştirmeye karar verdiklerini dile getirirken, Çin lideri de aynı yönde beyanda  bulundu. İki lider, yeni dönemde kapsamlı stratejik ortaklığının derinleştirilmesine ilişkin  ortak bildiri imzaladı. Bildiride ABD, ‘ortak düşman’ olarak nitelendiriliyor. Dünya barışı,  küresel ekonomi ve ticaret, ulusların kardeşliği ve iş birliği açısından ABD’nin ‘tehdit’  olduğu vurgulanıyor. Küresel ekonomide ABD doları hegemonyasını azaltmak için ortak  tutum izleyeceklerini açıklayan iki lider, ikili ticaretin yüzde 90’ının Yuan ve ruble ile  yapıldığını dile getirdiler. Çin-Rusya ticaret hacmi beş yılda iki kat artarak 111 milyar  dolardan 2023 sonunda 228 milyar dolara yükseldi. Bu tutarın ulusal paralarla karşılığı 1,6  trilyon Yuan, 20 trilyon ruble. 

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Putin, yeni dünya ekonomik ve  siyasi düzeninin inşasında BRICS’in uluslararası kurumsal önemi ve ağırlığının arttığına dikkat çekerek, örgütün üye sayısının, kapsadığı ekonomik ve coğrafi alanın hızla  genişlediğini vurguladılar. BRICS’in üye sayısı 10’a yükseldi. (Brezilya, Rusya, Hindistan,  Çin, Güney Afrika, Mısır, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri) 

Ukrayna savaşında Rusya’nın tezlerine destek veren Çin’in üçüncü ülkeler üzerinden  yaptırımları delerek Rusya’ya silah sağladığını öne süren ABD’nin yeni yaptırım  tehditlerine karşılık Çin, bu iddiaları reddediyor. Putin’in yeni dönemine Çin ziyaretiyle  başlaması, iki liderin imzaladığı stratejik iş birliği anlaşması, önümüzdeki süreçte dünyada  yeni siyasi-ekonomik-askeri amaçlı kritik hamleler yapılacağını gösteriyor. 

Son do nemde ABD ile yakınlaşan, Exxon ile 10 yıl su reli milyarlarca dolarlık  sıvılaştırılmış doğ al ğaz (LNG) ithali anlaşması imzalayan iktidarın Çin-Rusya  blokuyla ilişkilerde ABD’nin artan baskısıyla karşılaşması so z konusu olabilir. Putin’in su rekli ertelenen Tu rkiye ziyaretinin ğerçekleşmesi durumunda, Rus liderin  sergileyeceği yaklaşım, ikili ilişkilerde yeni dönemin çerçevesini çizecektir!