Sayıştay AKlama takımının yazmak zorunda olduğu makro verilerden bile TOKİ’nin nasıl bir batağın içinde olduğunu anlamak mümkün

2002 yılında iktidara geldiklerinde 500 bin konut yapacağız diyorlardı. Yoksullar kira öder gibi ev taksiti ödeyecek, herkes ev sahibi olacaktı.

Aykut Erdoğdu BirGün

İşe mevzuatı değiştirerek başladılar. TOKİ’nin 15 milyar dolarlık “hasılat paylaşımı” projelerini kaşla göz arasında 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamının dışına çıkardılar. Hasılat paylaşımı işlerde devlete ait arsaların değeri düşürüldü. Yandaş müteahhitlerin maliyeti şişirildi. Milyarlarca dolarlık kamu zararı oluştu. Sayıştay incelenmeye aldığı 7 hasılat paylaşımı projesinde 774 milyon TL kamu zararı olduğunu tespit etti. Bu şekilde yapılmış toplam tutarı 15 milyar doları geçen onlarca hasılat paylaşımı projesi var. Toplam zararı varın siz tahmin edin. Sayıştay bu vurgunu yakaladı ama Başbakanlık vurgunu akladı. Namuslu Sayıştay denetçilerini görevden el çektirildi, yerlerine Erdoğan Bayraktar’ın seçtiği ağırlıklı Karadenizli AKlama ekibi getirildi. Raporlar kuşa döndü.

TOKİ’nin Kamu İhale Kanunu içinde kalması gereken ve büyük paraların döndüğü işlerini en kritik kanun hükümlerinden muaf tuttular. ÇED raporu ve uygulama projesi olmadan ihaleye çıkma hakkını aldılar. Amaç ihale sonrası şartları yandaşlarına göre değiştirmekti. Değiştirdiler de! En kaliteli malzemelere göre ihaleye çıkıp, en kötü malzemelerle ev yaptılar. Piyasada en kalitesiz malzemeye “TOKİ malzemesi” denilmeye başlandı. Yandaşlar fahiş kârlar elde etti.

Aptalca hatalar yaptılar. Başkasının arazisine ev yaptılar. Adam ‘bu arazi benim’ dedi, binayı yıktılar. Ana su isale hattı üzerine ev yaptılar. Belediye ‘Dur kardeşim, ne yapıyorsun!’ deyinceye kadar bina bitti. İskân alamadılar. Zemin etüdü yapmadan bina yapınca binalar kaydı. Neler neler…

Yandaş olmayanlar ihale aldığında ümüğünü sıktılar. Hak edişler ödenmedi. Cezalar kesildi. Yandaş olmayanlar işleri bıraktı. Yarım kalan işler tekrar yandaşlara ihale edildi. Adına da ‘ikmâl ihalesi’ dediler

Yandaşlar taşeronlarına, malzemecilere ve işçilere para ödemedi. On binlerce TOKİ mağduru ortaya çıktı.

Son Sayıştay Raporu TOKİ’de yapılan yolsuzlukları açıklayacak kadar cesur değil. Dürüst denetçilerin tespitleri de zaten Sayıştay’ın Rapor Değerlendirme Kurulu’nda rapordan çıkarılıyor. Sayıştay TOKİ’de sağır sultanın duyduğu yolsuzlukları bile yazamıyor. Bunların hesabı elbet yapandan da, AKlayandan da sorulacak!

Sayıştay AKlama takımının yazmak zorunda olduğu makro verilerden bile TOKİ’nin nasıl bir batağın içinde olduğunu anlamak mümkün.

2013 yılı Sayıştay Raporu’nda yer alan bilgilere göre TOKİ müteahhitleri batıyor. TOKİ nezdinde 275 yüklenici firmaya ait icra takip tutarı 21.7.2014 tarihi itibariyle 2 Milyar 300 Milyon TL’ye ulaşmış durumda.

Yandaş daha çok para kazansın diye kalitesiz malzeme kullanılmasına göz yumulduğu ve inşaatlar zamanında teslim edilemediği için ev alanlar mağdur. TOKİ aleyhine açılan tazminat davalarının sayısı 40 bine dayandı. TOKİ her yıl on milyonlarca lira tazminata mahkûm oluyor. Geç teslim nedeniyle TOKİ’nin son beş yılda ödediği tazminat 128 Milyon TL.

Ev alanların durumu içler acısı. TOKİ’nin kendi yaptığı anketlere göre ev alanların yüzde 80’i kullanılan malzemeleri kalitesiz buluyor. Evlerin tuvaletini, banyosunu ve mutfağını kalitesiz ve kullanışsız bulanların oranı yüzde 65. Çevre düzenlemesini ve sosyal tesisleri beğenmeyenlerin oranı yüzde 77. TOKİ’nin oluşturduğu geçici site yönetiminden mutsuz olanların oranı ise yüzde 82. Bunlar TOKİ’nin itirafları!

Uzun vadeli alacaklar ve kısa vadeli borçlar TOKİ’yi nakit krizine soktu. Bu durumdan kurtulmak için arsa, arazi, konut ne varsa yok fiyatına satıldı. Bu arada satışları Eskidji Gayrimenkul’e yaptırdılar. Bu satışlarda çevrilen dolaplar ayrı bir yazı konusu. TOKİ’nin arsa satışları 15 milyarı geçti. Bu satışlara rağmen TOKİ’nin beli doğrulmuyor.

TOKİ’nin batması yakındır. Yüzlerce proje yürüyor. Hakediş ödemelerinde sıkıntılar var. Kamu kurumları TOKİ’ye borçlarını ödeyemiyor. Yüksek faizler dolayısıyla konut satışları düşük kalıyor. Yapılan kampanyalar bekleneni veremiyor. En büyük kazığı da Kaçak Saray inşaatından yediler.

On binlerce insana maketten konut ve işyeri sattılar. Konut balonu patladığında eskiden batık bankalarda gördüğümüz mudilerden çok daha fazla konut mağduruyla karşılaşabiliriz.

Önce 500 bin konut diye yola çıktılar. Sonra hedefi 1 milyona çıkardılar. 13 yılda toplam 510 bin konut yaptılar ama 1 milyon konut parası harcadılar.

TOKİ’de AKP’nin anlattığı gibi bir başarı öyküsü yok. “TOKİ mucizesi” yapılan yolsuzluklar, beceriksizlikler ve kaynak israfıyla kentlerimize tecavüz eden “TOKİ fiyaskosuna” dönüştü.