Geçtiğimiz hafta Wikipedia’nın kurucularından Larry Sanger’ın Wikipedia’nın her zaman güvenilir bilgiler sağlamadığını açıklaması tartışmaları da beraberinde getirdi.

“Yalan uçarak gider ve gerçek ardından topallayarak gelir” Jonathan Swift

Wikipedia’nın kurucularından Larry Sanger geçtiğimiz hafta Unherd dergsinin Lockdown TV isimli YouTube kanalında Wikipedia sayfalarında pek çok farklı görüş açısından fikirleri bulunduran bir açık ansiklopedi hedeflediklerini son beş yılda sayfaların çoğunlukla tek yanlı görüşler ile dolduğunu söyledi.

Devamında Joe Biden başlığına atıfla Wikipedia’da yer alan kimi bilgilerin yanlı ve güvenilmez olduğunu ifade eden Sanger, Joe Biden sayfasının sadece Demokratların bakış açısı ile yazıldığı ve Cumhuriyetçilerin görüşlerine yer vermediğini ayrıca şirketlerin ücret karşılığı yazarlar ve editörler ile anlaşarak sayfaları manipüle ettiğini söyledi.

Benzer şekilde Hristiyanlık, uyuşturucu ticaretinin serbestleştirilmesi, gibi geniş sosyal toplulukları ilgilendiren başlıkların da tek yönlü bilgiler içerdiğini ve akademik olmadığını ifade etti.

Sanger açıklamasında Wikipedia’da editörlük yapanların da şirketleştiği, kâr amaçlı editörlük yapıldığı ve anonim yazarlık nedeniyle bunların tespitinin mümkün olmadığından hareketle Wikipedia üzerinde egemenlik sağlamak istendiğine dair iddialarda bulundu.

Tarafsız bilginin ancak gazetecilik, referans içerikler ve basılı yayınların harmanlanması ile sağlanabileceğine ancak bunun da günümüz koşullarında mümkün olmadığına işaret ederek sadece inandıkları dinin, partinin veya kişinin görüşlerini duymak isteyenlerin insanlıktan çıktığını ifade etti.

Covid konusunda ise içeriğin çoğunluğunun uluslararası kuruluşların görüşlerini yansıttığını ve özellikle liberal çizgideki ikincil kaynakların yer bulamadığını söyledi. Buradan hareketle tarafsız bilginin yer bulamadığını ve ana akım anlatının Wikipedia’da hâkim olduğunun altını çizdi.

WİKİPEDİA NE KADAR TARAFSIZ?

Sanger’ın altını defalarca çizdiği tarafsızlık Wikipedia açısından da bir hayli tartışmalı. Özellikle politik konularda Wikipedia başlıklarında ve içeriklerinde kullanılan dil tarafsız olmadığını gösteriyor. Dolayısıyla burada bahsedilen “tarafsızlığın” emperyalizmin hâkim söylemi ile sınırlı olduğu anlaşılıyor.

Örneğin 1945 sonrası dünyadaki savaşlar hakkında kullanılan dil emperyalizmin hâkim söylemi ile gayet uyumlu ve bunun dışındaki içerikler Wikipedia tarafından engelleniyor. Benzer biçimde Wikipedia’da çeşitli dillerde "Komünist rejimler altındaki kitlesel katliamlar" başlığı bulunmasına rağmen “Kapitalist rejimler altındaki kitlesel katliamlar” defalarca yayından kaldırıldı. Vakıf, sayfanın “önem taşımadığını” ve “saldırı amaçlı” olduğunu öne sürerek sildi.

WİKİPEDİA BİLİMSEL KAYNAK OLABİLİR Mİ?

Aslında bu soru pek çok kereler sorulup yıllar tartışıldı. 2005’te Nature Dergisinde yayınlanan bir araştırma başta olmak üzere pek çok araştırmada Wikipedia’nın özellikle İngilizce sayfalarının çok sık editöryal gözetimden geçtiği ve yanlış bilgilerin çok hızlı düzeltildiğinden hareketle akademik olarak güvenilir olduğu savunuldu. Özellikle Britannica ile karşılaştırıldığında benzer nitelikte içeriğe sahip olması nedeniyle Britannica kabul ediliyorsa Wikipedia’nın da kabul edilmesini savunan görüş uzun süre kendine yer buldu.

Benzer şekilde atıf yapılan maddelerdeki içeriğin değişebilmesi ve pek çok maddede manipülatif içeriklerin bulunması nedeniyle Wikipedia’nın akademik olarak güvenilmez olduğunu ortaya koyan pek çok yayın da mevcut.

Örneğin eczacılık alanında yapılan bir başka araştırma ilaçların etken maddeleri ile ilgili başlıklarda özellikle yan etkiler ve dikkat edilmesi gereken hususların yer almadığını ortaya koydu. Bu durum hemen akıllara bir soru getiriyor; ilaç tekellerinin para karşılığı yazarlık/editörlük hizmeti alabildiği bir mecrada yer alan bilgiler ne kadar güvenilir olabilir?

Türkiye’nin Wikipedia macerası?

Tüm anlatılanların yanında hükümetlerin de politikalarına ya da görüşlerine uymayan içerikleri sansürlediği veya Wikipedia’yı tamamen erişime kapattıkları biliniyor.

Türkiye "Wikipedia’da yer alan ve Türkiye’yi terör örgütleriyle işbirliği içinde göstermeye çalışan içeriklerin kaldırılmaması" nedeniyle Wikipedia’yı Nisan 2017’de erişime kapatmıştı. BTK tarafından Wikipedia'ya gönderilen ve basına yansıyan bir mailde, Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan'ın damadı ve dönemin Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak ile ilgili bağlantının kaldırılması istenmişti. Anayasa Mahkemesi siteye erişimin engellenmesini ihlal olarak değerlendirmiş ve site yaklaşık 3 yıl sonra Ocak 2020’de tekrar erişime açılmıştı.

Ancak Türkiye bu konuda yalnız değil. Liberallerin çokça öykündüğü emperyalist hiyerarşinin tepesindeki İngiltere, Fransa, Almanya gibi ülkeler de Wikipedia’ya sansür uygulayabiliyor.

ÖZGÜN MAKALELERE NASIL ULAŞILACAK?

Bilimsel çalışmalarda özgün makalelere ulaşmak yerine Wikipedia’ya başvurulması akademide daha uzun süreler tartışılacak gibi görünüyor.

Öte yandan Wikipedia kurucusunun sürekli yaptığı liberalizm temelli tarafsızlık vurgusu ise mevcut koşullarda kapitalist tekellerin hegemonyası ile sonuçlanabilir görünüyor.